لذت معلمی  

برنامه جدید آموزش قرآن کریم با ویژگی های زیر در صدد آن است که به لطف الهی زمینه انس دائمی دانش آموزان را با قرآن کریم فراهم آورد.

1-   جامعیت آموزش قرآن کریم

2-   کسب مهارت خواندن قرآن نیاز به استمرار ،تکرارو تمرین دارد .

3-   به منظور انس با قرآن دانش آموزان از داستان های زیبا و پر معنا استفاده شده است .

4-   با استفاده از نوار و سی دی آموزشی دانش آموزان صوت زیبای قرآن را می شنوند .

 

انتظار ما از اولیای گرامی :

1-   همان طور که ما نماز خواندن وروزه گرفتن را از پدر و مادر خود آموخته ایم کودکان ما نیز قرآن و نماز را از ما می آموزند .

2-   از فرزندان خود بخواهید برای شما قرآن بخوانند .

3-   حفظ پیام های قرآنی و ترجمه آنها الزامی نیست .

4-    از فرزندان خود بخواهید که داستان های کتاب را از روی کتاب با توجه به تصاویر برای شما بخواند یا تعریف کند .

5-   ترجمه آیات برای مطالعه آزاد است و دانش آموزان موظف به حفظ یا یادگیری آن نیستند .

6-   آموزگار فرزند شما آماده است تجارب و اطلاعات خود را برای توفیق هرچه بیشتر فرزند تان با کمال افتخار در اختیار شما قرار دهد .شما نیز از میزان موفقیت فرزندتان جویا شوید .

 

 

 

پیامبر گرامی اسلام می فرماید :

همه موجودات عالَم حتی ماهی دریا ،برای  کسی که قرآن را یاد می دهد و کسی که قرآن یاد می گیرد ،از خدا طلب آمرزش می کند .                              مستدرک الوسائل ،ج4،ص235

مراحل تدریس

جلسه اول :

روخوانی و قرائت :

1-   پیش خوانی در چند دقیقه

2-   روخوانی آیات درس ،هر دانش آموز یک سطر

3-   پخش نوار ،استماع و جمع خوانی

4-   فرد خوانی قرائت آیات درس

جلسه دوم :

1-   پخش نوار ،استماع و جمع خوانی :

2-    قرائت عبارات جدید قرآنی :

3-   کار در کلاس

    جلسه سوم :

1-   خواندن از روی قرآن کامل با رسم الخط کم علامت

2-   پیام قرآنی

       الف – روخوانی پیام قرآنی و ترجمه آن

       ب- بیان مفهوم پیام

* خوب است دانش آموزان در شروع زنگ اول همزمان با ورود معلم به کلاس پیام قرآنی را به صورت دست جمعی بخوانند .

3-   داستان:

·       معلم در پایان جلسه سوم دانش آموزان را به انجام تمرینات انس با قرآن در خانه و خواندن روزانه قرآن کریم توصیه می کند .

  جلسه چهارم :

انس با قرآن در خانه

1 – نظارت معلم بر انجام این تکالیف و تشویق دانش آموزان

2- این تمرین ها نباید به عنوان نمونه سوال مطرح شود .

3- پس از بازبینی تکالیف پاسخها را تصحیح و تکمیل کنید .

4- این بخش از سه یا چهار تمرین تشکیل شده است :

الف – تمرین اول روخوانی درس مورد نظر است .

ب- تمرین دوم و سوم بر قواعد روخوانی بویژه اتصالات تاکید شده است .

ج – در تمرین آخر روخوانی آیات درس همراه بخشی از ایات دیگر در حد یک یا دو صفحه از قرآن کامل آمده است .  

اهداف آموزش قرآن کریم در پایه پنجم

1-به شنیدن قرائت زیبای قرآن علاقه نشان می دهد .

2- به زیبا خواندن قرآن و حفظ برخی از سوره هاو پیام های قرآنی کتاب علاقه مند است .

3- علاقه مند است معنی آیات قرآن را بداند .

4- دوست دارد در جلسات و برنامه های قرآنی شرکت کند .

5- با نحوه ی خواندن حروف مقطعه آشنامی شود

6- با داستان های قرآنی کتاب آشنا می شود .

7- با مفاهیم ساده پیام های قرآنی کتاب آشنا می شود.

8- معنای برخی از کلمات آشنا و ساده قرآنی را می داند .

9- سوره ها و عبارت های قرآنی کتاب را به صورت روان یا آهنگین می خواند .

10- آیات قرآنی را با کمک خط آموزشی به صورت شمرده می خواند .

11- مفهوم پیام های قرآنی کتاب را به زبان ساده بیان می کند .

12- برخی از عبارات ساده و کوتاه قرآنی را معنا می کند .

 

 

 

خواندن قرآن کریم

1-   روخوانی :

عبارت است از خواندن عبارات و آیات قرآن کریم به صورت شمرده وآرام.

مراحل مهارت خواندن قرآن کریم :    (جایگاه حس بینایی در آموزش خواندن )

الف – بخش خوانی :

ب- شمرده خوانی :

ج- روان خوانی :

خواندن عبارات و آیات قرآن کریم به صورت روان و با سرعت معمولی را روان خوانی می گویند .

2-   قرائت :

الف – تلفظ حروف خاص عربی

ب- حرکات کوتاه و کشیده

ج- احکام تجویدی

د- وقف و ابتدا

ز- صوت و لحن

*تذکر : کسب مهارت های مربوط به قرائت قرآن از اهداف خاص آموزش قرآن در دوره ابتدایی نیست .

روش تدریس روخوانی قرآن کریم

*استفاده از لوحه آموزشی :

فواید استفاده از لوحه آموزشی :

1-   موجب تمرکز و جلب توجه بیشتر دانش آموزان می شود .

2-   دانش آموزان به طور فعال در فراند آموزش مشارکت می کنند .

3-   موجب تقویت مهارت دیدن و دقت در صحیح خواندن حروف و حرکات می شود

4-   قدرت تعمیم را در خواندن صحیح سایر عبارات و آیات قرآن کریم را افزایش می دهد .

 

 

·       چگونگی اشاره صحیح به بخش های کلمات :

الف – اشاره ثابت:

1-   اشاره به حرکات کوتاه:     َ      ِ     ُ

2-   اشاره به تنوین                                   : ً    ٍ   ٌ

ب- اشاره متحرک :

1- اشاره از حرف به سوی حرکات بلند:       نو حیها

2- اشاره از حرکت کوتاه به سوی حرف ساکن:          اَمهِلهُم

3-اشاره به تشدید در بخش های دارای حرف مشدد:                       حقَّ

نکته بسیار مهم :

بدون لوحه آموزشی تدریس روخوانی امکان پذیر نیست و آموزش صورت نمی گیرد .

 

روش تدریس قرائت قرآن

مراحل تدریس قرائت قرآن :

1-   فعالیتهای معلم قبل از ورود به کلاس :

2-   با پخش نوار از دانش آموزان می خواهیم با نگاه به متن آیات درس قرائت هر عبارت را ابتدا گوش کنند سپس همراه نوار به صورت دسته جمعی شبیه نوار بخوانند .

تذکر 1: در پایه اول ودوم وسوم از لوحه استفاده می شود .

تذکر 2:در زمان تمرین با نوار معلم دست خود را هماهنگ با نوار زیر کلمات می گیرد .

تذکر 3- معلم به افرادی که با نوار هماهنگ نیستند به صورت محبت آمیزی تذکر می دهد .

3-   در مواردی که کلمه یا ترکیبی را بیشتر دانش آموزان اشتباه می خوانند معلم به شیوه مناسب رفع اشکال می نماید سپس مجددا با نوار تمرین می کنند .

4-   پس از اتمام تمرین قرائت با نوار از دانش آموزان می خواهیم که هر کدام یک سطر از آیات درس را بخوانند .

5-   توصیه می شود به منظور افزایش توانایی دانش آموزان در قرائت معلم از روش تمرین گروهی بهره گیرد .

تذکر : بهتر است هنگام تمرین ابتدا دانش آموزان قوی تر آنگاه سایر دانش آموزان بخوانند .

مراحل تدریس پیام قرآنی

1-   خواندن متن پیام :

دانش آموزان ابتدا به صورت دسته جمعی سپس به صورت انفرادی متن پیام را بخوانند .

2-   خواندن ترجمه پیام : توسط یکی از دانش آموزان ترجمه پیام خوانده می شود .

3-    بحث و گفت وگو درباره مفهوم پیام :

با توجه به تصاویر حاوی مصادیق یا خواندن استان یا شعردرباره موضوع پیام در گروهها صحبت کنند بعد از چند گروه خواسته می شود تا درباره پیام توضیح دهند .

4-   بیان مصادیق جدید :

5-   پی بردن به معنای بعضی از کلمات پر کاربرد در زیر پیام قرآنی با توجه به معنای پیام قرآنی .

چند توصیه :

1-   توجه دادن دانش آموزان به پیام های قرآنی در درس های دیگر .

2-   برخی فعالیت های خارج از کلاس مربوط به پیام های قرآنی مانند : نوشتن پیام ها ،کشیدن تصاویر ،روزنامه دیواری و ...

3-   نوشتن پیام های قرآنی و نصب آن در کلاس و خواندن آن در بتدا کلاس درس به صورت هفتگی

4-    با هماهنگی با مدیر برخی از پیام های قرآنی را بر روی دیوار نقاشی کنیم .

5-   دانش آموزان به صورت دسته جمعی یا فردی در مراسم صبحگاه بخوانند.

 

 

 

روش تدریس درک معنای کلمه ها ،ترکیب ها و عبارت های ساده قرآنی :

مراحل تدریس کار در کلاس

1-   با توجه به ترجمه آیات درس معنای کلمه ها و ترکیب های مورد نظر را به دست آورده در مقابل آن با مداد می نویسند .

2-   یکی از اعضای گروه یکی از کلمه ها یا ترکیب ها را همراه معنای آن می خواند این کار توسط گروههای دیگر انجام می شود تا همه ی کلمات و ترکیب ها ترجمه شود .

3-   دانش آموزان به صورت گروهی و به کمک معنای کلمات ارائه شده ترکیب ها و عبارت ها و برخی از آیات ساده و کوتاه قرآنی را معنا می کنند .

4-    این تمرین نیز مانند تمرین قبل توسط اعضای گروه های مختلف در کلاس خوانده شده و در صورت نیاز تصحیح می شود .

روش تدریس داستان های قرآنی

*مراحل داستان گویی:

الف- قبل از ورود به کلاس :

1-   داستان را حداقل یک با ربخوانیم .

2-   در پایه اول متن داستان را از کتاب راهنما بخوانیم .

3-   تهیه وسایل آموزشی مربوط به قصه

ب- در هنگام تدریس :

1- ئداستان را به یکی از راههای قصه گویی بیان کنیم .

2- در صورت امکان چند تن از دانش آموزان متن داستان را بخوانند .

3- آیات مربوط به داستان ز روی متن آیات توسط دانش آموزان خوانده شود .

4- از نوار سی دی یا فیلم در ارتباط با داستان استفاده شود .

ج- پس از تدریس :

1- تعدادی از دانش آموزان داستان را بیان کنند .

2- پاسخ به پرسشهای دانش آموزان در ارتباط با داستان

3- به فعالیتهای دانش آموزان از جمله خوب شنیدن ،خوب خواندن متن و تعریف داستان نمره مستمر بدهیم .

* شیوه های بیان قصه :

1- قصه خوانی :

2- قصه گویی :

3- قصه گویی به کمک پرده ،تصویریا نقاشی

4- قصه گویی همراه با تقلید صدا و حرکات .

5- قصه گویی همراه با بازیگران آشکار یا پنهان .

روش تمرین خواندن ازروی قرآن کریم

1-   آوردن قرآن با احترام

2-   دادن یک قرآن به هر میز

3-   به صورت تصادفی یک صفحه از قرآن را باز می کنیم .

4-   خواندن دانش آموزان چند سطر از آن صفحه را به صورت گروهی

5-   معلم چند دانش آموزداوطلب می خواهد که هر کدام یک یا دو سطر را بخوانند .

روش رفع اشکالات روخوانی دانش آموزان

*اصول رفع اشکال :

1- رفع اشکال همراه با تشویق

2- رفع اشکال موجب اضطراب نشود .

3- حتی الامکان خود دانش آموز اشکال خود را بر طرف کند .

4- رفع اشکال موجب صرف وقت بیش از حد نشود .

5- تسلط معلم بر روخوانی متن درس

6- معلم نباید بلافاصله حالت صحیح کلمه را بخواند .واز دانش آموزان بخواهد که چنین کاری نکنند .

7- پس از خواندن صحیح توسط دانش آموزان دیگر ،متوجه خطای خود بشود .

8- رفع برخی از اشکالات به تمرین بیشتر و مرور زمان نیاز دارد .

روش های رفع اشکال

1-   در حین قرائت دانش آموزان تذکر نمی دهیم .

2-   با تشویق دانش آموز از او می خواهیم که همان عبارت را با دقت بیش تر بخواند .

3-   از طریق مقایسه شکل صحیح و غلط کلمه

4-   در کلمه های مشکل برای اکثر دانش آموزان معلم کلمه یا عبارت را روی تخته نوشته و از همه دانش آموزان می خواهد تا با اشاره او آن را به صورت بخش بخش بخوانندو سپس از دانش آموز اولی می خواهد تا عبارت را با دقت بیش تر و به شکل صحیح بخواند.

مهمترین علل بروز مشکلات در روخوانی قرآن

1-   عجله و شتابزدگی

2-   طولانی خواندن و وصل عبارات به یکدیگر

3-   خجالت ،اضطراب و عدم اعتماد به نفس

4-   کم توجهی به حروف و حرکات و کلی خوانی کلمات و ترکیبات

5-   نماد ها و ترکیبات جدید و نامانوس نسبت به سواد فارسی

6-   وجود حروف ناخوانا در بسیاری از کلمات و ترکیبات آیات قرآنی .

روش تدریس قواعد

·       حروف مقطه :

در ابتدای 29 سوره قرآن آمده است .این حروف از رموز قرآن است .

معلم برای تدریس حروف مقطعه یکی از آن ها را روی تخته می نویسد و می گوید در آغاز برخی از سوره های قرآن کلماتی به این صورت آمده است معلم به هر یک از حروف اشاره می کند و از دانش آموزان می پرسد : اسم این حرف چیست ؟ پس از پاسخ دانش آموزان آن اسم را روبروی آن می نویسد .

الم            الف    لام     میم

آن گاه معلم می گوید نام این حروف حروف مقطعه است که برای خواندن آن ها باید اسم الفبایی هریک از حروف را خواند .

معلم برای دانش آموزان توضیح می دهد که نام قرآنی حروف زیر با فارسی آنها تفاوت دارد .معلم این حروف را روی تخته می نویسد اسم فارسی آنها را از دانش آموزان می پرسد و روبرویشان می نویسد آنگاه اسم قرآنی آنها را جلوی هر یک نوشته تا بخوانند .

ح                     حا

ر                    را

هـ                   ها

ی                   یا

ع                    عین

* تنوین قبل از ساکن یا تشدید (التقای ساکنین )

در کتاب های درسی در این موارد بهد صورت (نون مکسور کوچک ) نوشته شده است .معلم لوحه ی مربوطه را روی تخته نصب می کند و در صورت نداشتن لوحه مثالی را روی تخته می نویسد و با اشاره نحوه صحیح خواندن را نشان می دهد .          بَعضِ نِ القَول

 

علامت مد (               )

معلم علامت مد را روی تخته می نویسد و به دانش آموزان می گوید هرگاه این علامت روی صداهای کشیده (ا- ی – و) این صدا ها را کمی بیشتر می کشیم سپس چند نمونه را روی تخته می نویسد تا دانش آموزان با رعایت علامت مد آنها را بخوانند .

 

 

ارزشیابی

درس قرآن پایه ی پنجم ابتدایی به صورت شفاهی به دو نوع ارزشیابی می شود :

الف – ارزشیابی مستمر                          ب- ارزشیابی پایانی

الف – ارزشیابی مستمر :نمره ارزشیابی مستمر با توجه به میزان مشارکت دانش آموزان در فعالیت های یادگیری تعیین می شود اهم این فعالیت ها در درس قرآن عبارت است از :

1-   اعلام آمادگی برای خواندن آیات و عبارات از روی کتاب درسی .

2-   مشارکت در کار گروهی به منظور فهم بیشتر (بیان مصادیق پیام های قرآنی )

3-   مشارکت در جمع خوانی آیات و عبارات قرآنی و همراهی با نوار آموزشی

4-   بیان داستان های قرآنی کتاب

5-   میزان توانایی در خواندن آیات و عبارات قرآنی کتاب درسی ( در پرسشهای تدریجی )

6-   انجام فعالیتهای کار در کلاس

7-   انجام مرتب تکلیف انس با قرآن در خانه

8-   خواندن آیات از روی صفحات پایانی هر درس یا از روی قرآن کامل

تبصره : بدیهی است اگر دانش آموزی در خواندن آیات از روی صفحات پایانی هر درس یا قرآن کامل موفقیت لازم را کسب نکرده است نباید از او نمره ای کسر شود .

9-   انجام فعالیت های خارج از کلاس مرتبط با درس قرآن (5نمره در هر نیم سال )

 

 

 

 

 

 

 

 

ب- ارزشیابی پایانی : (در پایان هر نیم سال )

        

تبصره : هر دانش آموز می تواند با توجه به هر یک از موارد زیر ودر مجموع حداکثر 2نمره تشویقی کسب کند :

1-   قرائت آیات ،تقریباًشبیه نوار آموزشی

2-   روان خوانی حدود نیم صفحه از قرآن کامل

3-   حفظ یک صفحه از صفحات قرآنی کتاب درسی

4-   حفظ حداقل چهار پیام قرآنی از پیام هایی که در هر نیم سال تدریس شده است .

 

 

شیوه کسر نمره در ارزشیابی پایانی

الف – روخوانی :

1-   کسر نمره به علت غلط خواندن : به ازای هر کلمه غلط خوانده شده نیم (5/) نمره کسر می شود . در صورت تصحیح غلط توسط دانش آموز – با تذکر یا بدون تذکر معلم – نمره ای کسر نمی شود .

2-   کسر نمره از نظر کیفیت و سرعت خواندن : در صورتی که دانش اموز نمی تواند آیات و عبرات قرآنی کتاب درسی را به صورت معمولی و روان بخواند و یا مکث و برگشت های زیاددارد، با توجه به میزان نقص حداکثر دو نمره کسر می شود .

ب- پیام قرآنی :

 اگر دانش آموز پس از خواندن متن و ترجمه پیام قرآنی ز روی کتاب ،نتواند درباره ی آن توضیح دهد یا مصادیقی را بیان کند و یا توضیح ارائه شده خیلی از مفهوم پیام دور باشد ،نمره ان پیام (هر پیام یک نمره )کسب نمی کند ویا به میزان نقص از نمره ی آن پیام کسر می شود